Er is geen enkele reden waarom de overheid niet zelf het geld in omloop zou brengen
dat voor een rechtvaardige klimaattransitie nodig is. Door te focussen op groene groei
zien we andere mogelijke scenario's over het hoofd. Investeren in een beter openbaar
vervoer zou de behoefte aan auto's bijvoorbeeld doen afnemen, waardoor je minder infrastructuur
nodig hebt. De afhankelijkheid van de auto is een gevolg van oneconomische groei,
die meer schade veroorzaakt dan voordelen heeft. Was de eerste lockdown vorig jaar
een oefening in degrowth? Van der Slycken: 'Nee, dat was een recessie, het gevolg
van slecht sociaal en ecologisch beleid. Er werd minder geproduceerd in een systeem
dat afhankelijk is van groei. Degrowth is een ander paradigma, waarbij de vraag centraal
staat wat er nodig is om goed te leven.'
logica', aldus het commentaar van deze krant (DS 16 juni). Het vertrekt bij een dading
tussen een overheidsbedrijf (Lantis) en een multinational (3M), een vodje papier dat
vastlegt dat wij als belastingbetalers opdraaien voor hun vreselijke vergiftiging,
dat daarover gezwegen wordt en dat niemand er later over moet komen zeuren. Het commentaar
stelt dat we, als we dat een Welzeker hebben we een probleem met het groeimodel. Psychoanalyticus
Paul Verhaeghe legde het recent nog uit (DS 12 juni), naar aanleiding van Jason Hickels
boek Minder is meer, dat gaat over hoe degrowth de wereld zal redden. Daar zijn niet
alleen steeds meer wetenschappers, maar ook het European Environmental Agency duidelijk
over. Maar valt er inderdaad 'moeilijk te beknibbelen', zoals in het commentaar staat,
op wat in het belang is van chemiebedrijven en haven? We krijgen de keuze tussen leren
leven met massavergiftiging op gruwelijke schaal ('deze situatie') of een juridische
oorlog voor elk project. Is dat ironisch bedoeld?
'Ik ben voor technologie, maar dan wel op voorwaarde dat ze de mens en zijn leefomgeving
helpt in plaats van bedreigt. Neem nu nucleaire energie, die is simpelweg een gevaar
voor de mens. Ik ben dus niet tegen vooruitgang. Integendeel, ik vind dat we nu te
weinig vooruitgang maken in het ontwikkelen van alternatieven.' Maar is de strijd
om de harten van de mensen niet bij voorbaat verloren? Degrowth klinkt slecht, mensen
verwachten meteen dat ze aan comfort en levenskwaliteit zullen moeten inboeten. 'Dat
denken ze omdat ze al die jaren verteld zijn geweest dat er geen alternatief is. Maar
dat klopt niet. Trouwens, brengt groei ons vandaag extra comfort en levenskwaliteit?
Zoals ik al zei, het omgekeerde is waar.'
Tot voor kort was ik graag aangeschoven voor een stuk van de groeiende economische
taart, maar inmiddels weet ik beter. Economische groei lijkt goed nieuws, maar is
dat eigenlijk niet. Decennia met groei hebben ons niet gelukkiger gemaakt. Economische
groei is een onhoudbare situatie op een wereld met ecologische grenzen. Voor groei
is bovendien innovatie nodig. Dit leidt ertoe dat onze wereld zo snel verandert dat
wij haar niet goed meer kunnen bevatten. De oplossing is een steady state economie,
het liefst na een periode van degrowth. Dit zorgt voor een stabiele maatschappij waarin
wij weer tijd voor elkaar en onszelf hebben en waarin wij weten dat het er vijftig
jaar later nog steeds goed gaat.
